![](https://iranjob118.com/wp-content/uploads/2021/11/Untitled-22.jpg)
تاریخچه کاخ و باغ چهلستون
دوره شاه عباس کبیر
پس از انتخاب اصفهان به عنوان پایتخت ایران در دوران صفویه، این شهر به سرعت رشد و توسعه پیدا کرد و ساختمانهای بسیاری در آن ساخته شد. یکی از مهمترین این ساختمانها مجموعه باغ و کاخ چهلستون بود که سنگ بنای ساخت آن، در زمان شاه عباس اول (شاه عباس کبیر) گذاشته شد. بر اساس روایتهای مختلف، شاه عباس اول در زمان سلطنت خود نیاز داشت تا در کنار کاخ رسمی خود یعنی کاخ عالی قاپو که کارهای دربار را در آن انجام می داد، کوشکی کوچک نیز داشته باشد تا بتواند به دور از هیاهوی سلطنت و کشورداری در آن استراحت کند. به همین جهت در میان باغ جهان نما (که بعدها به نام باغ چهلستون مشهور شد)، دستور ساخت عمارتی کوچک به شکل کلاهفرنگی با اتاقهایی به بلندی 12 متر را داد. البته به مرور زمان این عمارت برای پذیرایی از سفرا، رجال، سیاسیون ایرانی و خارجی و برپایی جشنهای کوچک مورد استفاده قرار گرفت. حتی برخی از مورخان در آثار خود نوشتهاند که شاه عباس اول، جشن نوروز در بیست و سومین سال سلطنت خود را در این عمارت برگزار کرد.
دوره شاه عباس دوم
پس از مرگ شاه عباس اول و در زمان تاجگذاری شاه عباس دوم، تصمیم بر این شد تا بر وسعت عمارت چهلستون افزوده شود و کاربری آن به کاخ تغییر پیدا کند. هنرمندان و معماران آن دوره از این فرصت استفاده کردند و هنر و سلیقه ناب خود در زیباسازی کاخ و باغ چهلستون را در حد عالی به نمایش گذاشتند.
به دستور شاه عباس دوم، دیوارهای درونی و بیرونی عمارت چهلستون با نقاشیهای مجلل و آینهکاریهای خیره کننده مزین و بر تعداد تالارها، اتاقها و قسمتهای مختلف آن اضافه شد. از جمله این بخشها میتوان به تالار آینه، تالار هجده ستون، دو اتاق بزرگ شمالی و جنوبی تالار آینه، ایوانهای طرفین سرسرای پادشاهی و حوض بزرگ مقابل تالار با كلیه تزیینات نقاشی، آینهكاری، كاشیكاری دیوارها و سقفها اشاره کرد.
پس از اتمام کار ساخت و تزئین تالارهای وسیع کاخ، این مکان به عنوان محلی برای ملاقات شاه با مردم و پذیراییهای رسمی از میهمانان مورد استفاده قرار گرفت.
دیگر شاهان صفوی
باغ و کاخ چهلستون بعد از دوران پادشاهی شاه عباس دوم، همچنان به وظیفه خود در پذیرایی از میهمانان و مردم ادامه داد و یکی از اصلیترین ساختمانهای اداری و حکومتی اصفهان باقی ماند. البته در دوازدهمین سال سلطنت شاه سلطان حسین اتفاقی ناگوار دامن کاخ را گرفت و این شاهکار معماری و هنر طعمه حریق شد.
دوره قاجار
آنچه از نوشتههای سیاحانی مانند اوژن فلاندن و پاسکال کوست – که در دوران سلطنت محمدشاه قاجار به ایران سفر کرده بودند و همچنین مادام دیولافوآ در سال 1298 هجری قمری (1259 هجری شمسی) برمیآید، بنای کاخ و باغ چهلستون تا آن زمان به حالت قدیمی خود باقی مانده و تغییری نکرده بود. هرچند متاسفانه در سال 1300 هجری قمری (1261 هجری شمسی)، در زمان حکومت ظل السطان (حاکم اصفهان و فرزند ناصرالدین شاه قاجار) بنای کاخ و باغ به شدت آسیب دید و خرابیهای زیادی در آن به بار آمد؛ به عنوان مثال در دوران او حوض مرمرین و جویهای سنگی باغ و مجاری آبی آن مسدود شدند.
با نزدیک شدن روزهای پایانی حکومت قاجار، بر شدت تخریب و بیتوجهی به بناهای صفوی اضافه شد. در اواخر این دوره، کاخهای عالی قاپو و چهلستون، به زبالهدانی بدل شده بودند. به عنوان مثال در این زمان برای نقاشی کردن دوباره دیوارهای کاخ چهلستون از رنگ روغن استفاده کردند؛ مسالهای که باعث شد نقاشیهای زیرین کاخ، از دیوار جدا شوند و به صورت تکه تکه درآیند. دیگر تزیینات این بنا و درهای خاتم آن نیز از این هجمه ویرانی در امان نماندند و صدمههای بسیاری بر آنها وارد شد.
دوره پهلوی
وضعیت رسیدگی به کاخ چهلستون در زمان حکومت پهلوی رو به بهبود گذاشت و کار ترمیم این کاخ به یک موسسه باستان شناسی ایتالیایی واگذار شد. این موسسه با استفاده از عکسهای قدیمی موجود از کاخ، در و پنجرههای جدید را به شیوه قدیمی نصب و نقش و نگارها و نقاشیهایی که زیر گچ پنهان شده بودند را احیا کردند. کاخ بعد از این تعمیرات به موزه تبدیل شد و در آن آثار مهمی از دورههای مختلف تاریخی به نمایش درآمد.
معرفی جاذبه
معماری
معماری این کاخ ترکیبی از هنر معماری چینی، ایرانی و فرنگی است و مشتمل بر یک ایوان اصلی به طول 38 متر، عرض 17 متر و ارتفاع 14 متر است که رو به شرق ساخته شده است. ستونهای این ایوان هشتضلعی از جنس چوب چنار و کاج هستند. چهار ستون وسط روی چهار شیرسنگی قرار دارد.
ايوان کاخ چهلستون مرکب از دو بخش است: يک بخش که بر 18 ستون چوبی و رفيع استوار است و چهار ستون وسط که روی 4 شير سنگی قرارگرفته و حجاری آنها بهگونهای است که دو شير به یک سر انسان نشان داده میشود. از دهان اين چهار شير آب فوران میکرده و به حوض مرمری تالار میریخته است.
قسمت ديگر که کمی مرتفعتر است، سردر ورودی تالار را تشکيل میدهد و در بعضی منابع آن را تالار آینه نامیدهاند. اين قسمت بر دو ستون قرار گرفته و سراسر آن مزين به آینهکاری وسيع و پرکاری است که در آن آینههای ريز و خوشنقش به صورت معرق درکنار آینههای قدی و خشتی به کار رفتهاند. سقف تالار از قابهای چوبی و به اشکال مختلف هندسی ساخته شده است. تصوير قرينه حوض مرمرين وسط ايوان در تزئينات سقف مشاهده میشود. اين قرینهسازی شباهت بسياری با ايوان عالیقاپو دارد.
نقاشیهای کاخ چهلستون
تالار مرکزی کاخ که اختصاص به ميهمانان خارجی و شخصیتهای کشورهای ديگر داشت، حاوی نقاشیهایی است که وقايع تاريخی دورههای مختلف را بيان میکنند. اين سالن باشکوه که بر گنبدی منقوش استوار است، با لچکیهای رنگارنگ و طرحهای طلايی و شفاف، از شاهکارهای هنری آن عصر محسوب میشود.
نقاشیهای موجود در تالار مرکزی کاخ که برخی از آنها در عصر قاجار نقاشی شدهاند، شرح پذيرایی شاهعباس اول و دوم و شاهطهماسب از امرای ترکستان و همايون هندی و نيز جنگ شاه اسماعيل اول با ازبکان است. دو تصوير ديگر که يکی روبهروی در ورودی تالار و ديگری مقابل آن است، جنگ چالدران در دوران شاه اسماعيل اول و جنگ کرنال در زمان نادر شاه افشار را به نمايش میگذارند.
در دو طرف تالار ستوندار، اتاقهایی است که در حال حاضر برای نمایشگاههای فصلی مورداستفاده قرار میگیرند. اين اتاقها نيز شامل نقاشیهایی است که برخی از آنها شاهکار مسلم نقاشی محسوب میشوند. بيشتر اين نقاشیها در زمان حکومت ظلالسلطان زير لایهای از گچ پنهانشده بود که با کمک کارشناسان و متخصصان از زير گچ بيرون آمده و مرمت شدهاند.
استخر کاخ علاوهبر زیبایی باعث لطافت هوا میشود. در چهار طرف اين استخر مجسمههایی قرار دارند که مربوط به عمارت چهلستون نيستند و به هنگام تخريب قصر سرپوشيده به اين محل منتقل شدهاند.
در دو طرف سالن مرکزی عمارت چهلستون، تصاويری از سفرا و اروپایيانی که در آن روزگار در اصفهان بودهاند، نقاشی شده است. اين تصاوير را دو نقاش هلندی که آنژل و لوکار ناميده میشدند، نقاشی کردهاند؛ تزیینات عالی طلاکاری سالن پادشاهی و اتاقهای طرفین تالار آینه و تابلوهای بزرگ نقاشی تالار پادشاهی که شاهان صفوی را نشان میدهند.
به طورکلی در عمارت تاريخی چهلستون نقوش ترکيبی ديوارها و سقف تالار که در قالبهای زيبای لچک و ترنج قرارگرفتهاند و خطوط اصلی تقسيمات بنا که ترکيب زيبايی از نقاشی و کاشیکاری و ساير تزئينات متعدد و متنوع هستند، اين اثر باشکوه را به يکی از بارزترين نمونههای معماری دوران صفويه تبدیل کرده است. در حال حاضر، عمارت چهلستون بهصورت باغموزهای که سالن مرکزی آن محل نمايش برخی از آثار هنری دورههای مختلف ايران است، مورد بازديد جهانگردان خارجی و میهمانان داخلی قرار میگیرد.
وجه تسمیه کاخ چهل ستون
ایوان اصلی بر بیست ستون استوار است. بسیاری از محققان وجه تسمیه کاخ را انعکاس بیست ستون بر استخر زیبا و بزرگ عمارت میدانند. البته نقشی که عدد 40 در ادب فارسی دارد (این عدد نشان تعدد و کثرت است) نیز شاید دلیل دیگری بر نامیده شدن عمارت به چهل ستون باشد.
قسمتهای دیدنی کاخ
- تالار 18 ستون
- تالار آینه
- تزئینات عالی طلاكاری و نقاشیهای سالن پادشاهی
- آثاری مانند سر در مسجد قطبیه و سردرهای زاویه در كوشك و آثاری از مسجد در جوباره و مسجد آقاسی كه بر دیوارهای ضلع غربی و جنوبی باغ نصب شده است
- سقف باشکوه نقاشی تالار 20 ستون و سقف آینهکاری تالار آینه و مدخل آینهکاری تالار جلوس شاهعباس دوم
- ستونهای عظیم تالارهای 20 ستون و تالار آینه که هر یک از آنها تنه یک درخت چنار است.
- شیرهای سنگی چهارگوشه حوض مرکزی تالار و ازارههای مرمری منقش اطراف که معرف صنعت حجاری در عهد صفویه است.
سرویس بهداشتی
راهنما
آنتن دهی
دسترسی به اینترنت
زمان بازدید:
همه روزه به جز ايام سوگواري
بهار: يكسره از 8:30 تا 19
تابستان: 8:30 تا ۱13:30 و 15:30 تا 20
پاییز و دی: يكسره از 8:30 تا 17:30
بهمن و اسفند: يكسره از 8:30 تا 18:30
میدان امام حسین- خیابان استانداری
کاخ چهلستون در شرق خیابان چهارباغ پایین، جنوب خیابان سپه و غرب میدان نقش جهان قرار دارد.
031-32222686
بهترین زمان بازدید از کاخ چهلستون
بهار و بهخصوص ماه اردیبهشت، بهترین زمان برای بازدید از کاخ چهلستون است؛ چراکه علاوه بر لطافت هوا، باغ پیرامون آن طراوات خاصی دارد. البته عصرهای تابستان نیز بهدلیل خنکی هوا، این مکان یکی از مقاصد پرطرفدار به شمار میآید. اگر قصد عکاسی دارید، بهخاطر قرارگیری خورشید روبهروی کاخ، از ساعت 9 تا 11 میتوانید عکسهای خوبی بگیرید. همچنین در شبها، چهلستون با نورپردازی جلوهای متفاوت به خود میگیرد.